Bahçenin büyük bölümü ağaç gölgesi altında kalıyorsa ya da bina cepheleri ışığı engelliyorsa, standart çim türleri bu alanlarda tutunmakta güçlük çeker. Gölgeye dayanıklı çim türleri seçmek ve o ortama uygun birkaç bakım alışkanlığı edinmek, gölgeli alanları yeşil tutmanın en doğrudan yoludur.
Gölgeli Bahçelerde Çim Neden Zor Yetişir?
Çim bitkisi fotosentez için ışığa ihtiyaç duyar; gölge bu denklemi köklü biçimde değiştirir. Gün içinde birkaç saatin altına düşen ışık miktarı, bitkinin şeker üretimini ve dolayısıyla kök gelişimini yavaşlatır. Kök sistemi zayıflayan çim, toprağa yeterince tutunamaz; seyrek, soluk ve cılız bir görünüm alır.
Gölgenin getirdiği ikinci sorun neme bağlıdır. Gölgeli zeminler gün içinde daha geç kurur; fazla nem toprakta birikerek kök çürümesine ve mantar kaynaklı çim hastalıklarına zemin hazırlar. Bu durum özellikle drenajı zayıf, ağır killi topraklarda belirginleşir.
Bir de rekabet faktörü vardır: büyük ağaçların kökleri, çim kökleriyle aynı su ve besin kaynaklarını kullanır. Ağaç gölgesi altındaki çim hem ışık hem besin hem de nem konusunda üç ayrı baskıyla aynı anda baş etmek zorunda kalır. Bu yüzden gölgeli alanlarda tür seçimi, açık alanlara kıyasla çok daha belirleyici bir rol oynar.
Az Işıkta Yaşayabilen Çim Türleri
Gölgeye tam anlamıyla dayanıklı bir çim türü yoktur; doğru ifadeyle bazı türler düşük ışık koşullarına diğerlerinden çok daha iyi uyum sağlar. Aşağıdaki türler ve karışımlar, gölgeli alanlarda en tutarlı sonucu veren seçenekler arasında yer alır.
Fine Fescue (İnce Yapraklı Yumak) grubundaki türler — kırmızı yumak (Festuca rubra), koyun yumağı (Festuca ovina) ve iğne yapraklı yumak (Festuca filiformis) — gölge toleransı en yüksek serin iklim çimleri arasında sayılır. İnce, neredeyse iğne görünümündeki yaprakları sayesinde düşük ışık koşullarında bile fotosentezi sürdürebilir. Kuzey cepheli bahçeler ve ağaç altları için sıkça tercih edilir.
Çayır Salkımotu (Poa pratensis), tam gölgede değil; yarı gölgede — günde 3-4 saat doğrudan ya da dağınık ışık alan alanlarda — tutarlı performans sergiler. Köklü yayılma sistemi sayesinde seyrekleşen noktalarda kendini yenileme kapasitesi yüksektir. Gölgenin hafif olduğu bölgelerde fine fescue ile karıştırılarak kullanıldığında sonuç genellikle daha dengeli olur.
Çavdar Çimi (Lolium perenne) gölgeye orta düzeyde dayanır; yoğun gölgede tek başına yeterli değildir, ancak karışımlarda gölge toleransı daha yüksek türleri destekleyici bir arka plan işlevi görür. Hızlı çimlenme özelliği nedeniyle seyrek kalan gölge alanlarını kısa sürede kapatmak için de başvurulabilir.
Sıcak iklim çimleri arasında St. Augustine Çimi (Stenotaphrum secundatum), gölge toleransı en yüksek olan türdür. Akdeniz kıyılarında ve Ege’nin nem oranı yüksek bölgelerinde yetişebilir; ağaç gölgesi altında bile belirli bir yoğunluğunu koruyabilir. Bununla birlikte, tam gölgede büyüme hızı yavaşlar ve bitkinin seyrekleşmesi kaçınılmaz olur.
Uygulamada gölgeli alanlar için tek bir tür kullanmak yerine, fine fescue ağırlıklı gölge karışımları tercih edilir. Bu karışımlar, farklı düzeylerdeki gölge yoğunluklarına birlikte yanıt verir ve birbiri arasında boşluk oluşsa bile diğer tür devreye girer. Rulo çim çeşitleri sayfasında farklı tür ve karışımlara ilişkin kapsamlı bilgiye ulaşabilirsiniz.
Gölgeli Alanda Çimin Sağlıklı Kalması İçin İpuçları
Doğru türü seçmek tek başına yeterli değildir; gölgeli alanlar farklı bir bakım rutini gerektirir. Birkaç temel alışkanlık, gölge toleransı yüksek türlerin potansiyelini tam olarak ortaya çıkarır.
Biçim yüksekliğini artırın. Gölgede çim, fotosentez yüzeyini artırmak için daha uzun yaprak bırakmaya ihtiyaç duyar. Açık alanlarda 4-5 cm olan biçim yüksekliğini gölgeli bölgelerde 6-7 cm’e çıkarmak, bitkinin enerji üretimini destekler.
Sulama sıklığını dikkatli ayarlayın. Gölgeli zemin daha yavaş kurur; açık alandaki sulama programını aynen uygulamak kök çürümesine yol açabilir. Sulama kararı vermeden önce toprağın birkaç santim derinliğini kontrol edin; nemliyse sulamayı erteleyin.
Seyreltici budama yapın. Gölgeyi yaratan ağaç ya da çalı yapılarının iç dallarını zaman zaman seyreltmek, zemine ulaşan ışık miktarını artırır. Bu küçük müdahale, gölge toleransı sınırında yaşayan çimin dengesini önemli ölçüde değiştirebilir.
Gübrelemeyi hafif tutun. Gölgede büyüme hızı düşük olduğundan, yüksek azotlu gübreler bitkiyi gereğinden hızlı büyümeye zorlar ve hastalığa karşı direncini zayıflatır. Yavaş salınımlı, dengeli bir gübre tercihi gölgeli çimler için daha uygun sonuç verir.
Hava sirkülasyonuna dikkat edin. Gölge ile birleşen yüksek nem, çim yüzeyinde mantar gelişimini kolaylaştırır. Biçim sonrası çim artıklarını toplamak ve sıkışmış alanlarda toprak havalandırması (aerasyon) uygulamak bu riski azaltır.
Gölgeli alanda çim seriminin nasıl yapıldığı, toprağın nasıl hazırlandığı ve serim sonrası ilk bakım adımları hakkında ayrıntılı bilgiye Hazır Çim / Rulo Çim sayfasından ulaşabilirsiniz.
